Akü ile aydınlatma, şebekeden bağımsız çalışan basit bir doğru akım devresi kurmak demek. Sistemin bel kemiğinde beş parça var: enerjiyi depolayan akü, hattı koruyan sigorta, kesiti doğru seçilmiş kablo, 12 volt ile çalışan armatür ve aküyü yeniden dolduran bir kaynak. Kaynak tarafında güneş paneli ile şarj kontrol cihazı ya da şebekeye bağlanan bir şarj cihazı bulunur.
Kurulumun mantığı her ölçekte aynı kalır. Ev için yedek hat çekilirken de karavanın tavanına spot yerleştirilirken de aynı hesap yapılır: harcanan güç, çalışma süresi ve akünün verebileceği enerji. Aküden LED aydınlatma bugün en verimli yol çünkü ara dönüştürücüye gerek kalmadan doğrudan doğru akımla beslenir.
Akü ile Ev Aydınlatması Nasıl Yapılır?
Evde en yaygın senaryo kesinti yedeği. Şebeke gittiğinde birkaç odayı aydınlatacak bağımsız bir hat kurulur. Bu hat mevcut tesisattan tamamen ayrı çekilir ve iki sistem hiçbir noktada birleştirilmez. Priz kutuları farklı renkte seçilirse ileride karışıklık da önlenir.
İki kurulum yolu var. Birincisi eviricili çözüm: akü gerilimi 220 volta yükseltilir ve normal armatürler kullanılır. Kolay görünür fakat evirici kendi başına sürekli enerji harcar ve dönüşüm sırasında kayıp doğar. İkincisi doğrudan 12 volt hat: aküden çekilen kablolar 12 volt LED armatürleri besler. Verim çok daha yüksek, dezavantajı ayrı armatür gerektirmesi.
Akü seçiminde marş tipi ürünler uygun değil. Marş aküsü kısa süreli yüksek akım için tasarlanır ve derin boşalmada hızla yorulur. Aydınlatma yükü saatlerce süren yavaş bir deşarj yaratır, bu yüzden derin deşarj için üretilmiş jel ya da cam elyaflı bakımsız tipler tercih edilir. Kuru akü ile LED aydınlatma kurulumlarının yaygınlaşma sebebi de bu: kapalı gövde ev içinde gaz ve asit sorunu yaratmaz.
Akü ile Bahçe Aydınlatması Nasıl Yapılır?
Bahçe akü ile aydınlatma projelerinde belirleyici iki başlık mesafe ve hava koşulları. Armatürler eve uzak durduğu için kablo boyu uzar. 12 volt hatta akım yüksek olduğundan uzun mesafede gerilim düşer ve ışık sönükleşir. Kablo kesiti bu yüzden hesaplanarak seçilir. 20 metre mesafede birkaç amperlik yük için 2,5 mm² kesit çoğu durumda uygun bir başlangıç.
İkinci başlık koruma sınıfı. Dışarıda kalan her armatür ve bağlantı kutusu su geçirmez olmalı. IP65 ve üzeri değer yağmura açık noktalar için asgari beklenti. Toprak altından geçen kablolar boru içine alınır ve ek noktaları kutuya taşınır.
Bahçede akü genelde güneş paneliyle beslenir. Panel çıkışı şarj kontrol cihazına, cihaz aküye, akü de armatür hattına bağlanır. Cihazın gece algılama özelliği varsa ayrı bir sensöre gerek kalmaz, hava karardığında çıkış otomatik açılır. Kış aylarında güneşlenme süresi kısaldığı için panel gücü yaz hesabına göre değil en kötü aya göre belirlenir.
Akü ile Karavan Aydınlatması Nasıl Yapılır?
Karavanda iki ayrı akü bulunur. Motoru çalıştıran marş aküsü ile yaşam alanını besleyen servis aküsü. Aydınlatma her zaman ikincisine bağlanır. İki grubu ayıran bir röle ya da DC dönüştürücülü şarj ünitesi kullanılır. Böylece gece boyunca yakılan lambalar aracın marş enerjisini tüketmez.
Dağıtım bir sigorta panosu üzerinden yapılır. Tavan spotları, okuma lambaları ve dış mekân armatürü ayrı devrelere alınır. Her devre kendi sigortasını taşır ve arıza durumunda yalnızca o hat düşer. Kablolar araç titreşimine dayanacak biçimde klipslerle sabitlenir, keskin sac kenarlarından geçirilirken lastik geçme kullanılır.
Armatür seçiminde 12 volt ile doğrudan çalışan modeller kullanılır. Geniş gerilim aralığını kabul eden ürünler daha güvenli, çünkü akü gerilimi şarj sırasında 14 voltun üzerine çıkar, gece ise 12 voltun altına iner. Dar aralıklı ucuz armatürler bu dalgalanmada kısa sürede bozulur.
Akü ile Tekne Aydınlatması Nasıl Yapılır?
Teknede en büyük düşman tuzlu nem. Bakır teller zamanla yeşillenir ve bağlantı direnci artar. Bu yüzden denizde kalaylı bakır kablo ile su geçirmez klemens kullanılır. Ek noktaları ısıyla daralan makaronla kapatılır ve mümkün olduğunca yüksekte tutulur.
Akü ana şalter üzerinden devreye alınır. Tekneden ayrılırken şalter kapatılır, böylece hem yangın riski hem de yavaş boşalma önlenir. Kabin aydınlatması, güverte projektörü ve seyir fenerleri ayrı devrelerden beslenir.
Seyir fenerleri özel bir başlık. Bu armatürler görünürlük açısı, renk ve menzil açısından uluslararası kurallara bağlı. Kabin içine takılan sıradan bir LED armatür bu görevi göremez, sertifikalı ürün kullanılması gerekir. Kabin ile kokpit tarafında ise kırmızı ışıklı modeller tercih edilir, çünkü kırmızı aydınlatma gece görüşünü bozmaz.
Akü ile Seyyar Işık Sistemi Nasıl Yapılır?
Piknik, kamp, şantiye ya da acil durum için taşınabilir bir düzenek kurmak en basit uygulama. Kapaklı bir kutu içine akü yerleştirilir, artı uca yakın noktaya sigorta konur ve dışarıya çakmak prizi, USB çıkışı ve anahtarlı bir lamba ucu bırakılır. Akü kutu içinde kaymayacak biçimde sabitlenir.
Aküye ampul bağlama piknikte genelde tek bir armatürle çözülür. Doğru akımla çalışan 12 volt bir LED projektör ya da kamp feneri yeterli ışığı verir. Bağlantı yapılırken önce eksi uç, sonra artı uç bağlanır, sökerken sıra tersine çevrilir. Krokodil pens kullanılıyorsa iki pensin birbirine değmemesi için aralarına yalıtkan konur.
Taşınabilir düzenekte kapasite küçük tutulduğu için tüketim takibi önemli. Basit bir voltmetre modülü panele eklenirse akünün ne durumda olduğu anlık görülür. 12 voltluk bir sistemde dinlenme gerilimi 12 voltun altına indiğinde kullanım durdurulur, aksi hâlde akü kalıcı kapasite kaybeder.
Aküye LED Nasıl Bağlanır?
İlk kural yön. LED tek yönlü çalışır, artı uç anoda gider. Uzun bacak anot, kısa bacak katot. Ters bağlanan eleman yanmaz ama ışık da vermez. Şerit LED aküye nasıl bağlanır sorusunda da aynı kural geçerli, şeridin üzerindeki artı ile eksi işaretleri takip edilir.
12 volt için üretilmiş şerit ürünlerde ek bir parça gerekmez, çünkü sınırlayıcı direnç kart üzerinde hazır bulunur. Şerit yalnızca üzerindeki makas işaretli noktalardan kesilir. Uzun metrajlarda hattın iki ucundan besleme yapılırsa şerit sonundaki sönme önlenir. Akım hesabı da basit: metre başına harcanan güç şerit etiketinde yazar, toplam güç 12'ye bölününce çekilecek akım çıkar.
Tek bir güç LED'i ya da çıplak LED bağlanacaksa seri direnç şart. Değer basit bir çıkarma ile bulunur: akü gerilimi ile LED gerilimi arasındaki fark, akıma bölünür. 12 voltluk bir sistemde 3,2 volt isteyen beyaz bir LED'i 20 miliamper ile sürmek için yaklaşık 440 ohm gerekir, piyasadaki en yakın standart değer 470 ohm. Üç LED seri bağlanırsa fark daralır ve 120 ohm yeterli olur. 6 volt akü ile LED çalıştırma senaryosunda ise aynı hesap 150 ohm civarında bir değer verir.
Direnç hesabında akü geriliminin sabit olmadığı unutulmamalı. Şarj sırasında 14 voltu aşan gerilim akımı yükseltir ve LED ömrünü kısaltır. Uzun ömür isteniyorsa direnç yerine sabit akım sürücüsü kullanmak daha doğru. Son olarak akü ile devre arasına mutlaka sigorta girer ve sigorta artı uca en yakın noktaya yerleştirilir.
Aydınlatma İçin Kaç Amper Akü Gerek?
Hesap üç adımda biter. Önce toplam güç bulunur. Dört adet 5 watt LED armatür 20 watt eder. Sonra bu değer çalışma süresiyle çarpılır: beş saat kullanım 100 watt saat enerji demek. Son adımda enerji akü gerilimine bölünür ve 12 voltluk sistemde yaklaşık 8,3 amper saat çıkar.
Bulunan rakam doğrudan akü kapasitesi değil. Kurşun asit tabanlı bir akü tam boşaltılırsa ömrü çok kısalır, bu yüzden kapasitenin yarısı kullanılabilir kabul edilir. Örnekteki 8,3 amper saatlik ihtiyaç için en az 17 amper saat kapasiteli bir ürün gerekir. Kablo ile bağlantı kayıpları da düşünülürse 20 amper saat daha rahat bir seçim.
Soğuk hava kapasiteyi düşürür, akünün yaşlanması da aynı etkiyi yapar. Sık kesinti yaşanan ya da güneşin az olduğu dönemlerde iki üç gün yedek düşünmek gerekir. Bu durumda hesaplanan değer gün sayısıyla çarpılır. Kapasiteyi büyütmek yerine armatür gücünü düşürmek çoğu zaman daha ucuz bir çözüm.
Akü Enerji Tasarrufu İçin Hangi Işık Türü Tercih Edilmeli?
Ölçüt watt değil, watt başına verilen lümen. Akkor ampul harcadığı her watt için yaklaşık 15 lümen üretir, geri kalanı ısıya gider. Halojen biraz daha iyi durumda. Tasarruflu denen floresan ürünler 60 lümen dolayına çıkar. LED armatürler ise 80 ile 120 lümen arasında değer verir ve bu fark akülü sistemde doğrudan çalışma süresine yansır.
İkinci ölçüt besleme biçimi. 220 volt armatür kullanmak evirici gerektirir ve dönüşümde enerjinin bir bölümü kaybolur. Doğrudan 12 volt ile çalışan bir armatür bu kaybı tamamen ortadan kaldırır. Aynı ışık için aküden çekilen enerji belirgin biçimde azalır.
Üçüncü ölçüt ışığın nereye gittiği. Tavana çarpıp dağılan bir ışık boşa harcanır. Okuma noktası, mutfak tezgâhı ve masa üstü gibi yerlere yönlendirilmiş küçük güçlü armatürler, tek merkezî lambadan çok daha az enerjiyle aynı konforu verir. Renk sıcaklığı da işlevle seçilir, çalışma alanında serin beyaz, dinlenme alanında sıcak beyaz daha uygun.
LED mi Çok Enerji Yakar Ampul mü?
Karşılaştırma tek bir örnekle netleşir. Klasik bir akkor ampul 60 watt harcayarak yaklaşık 800 lümen verir. Aynı aydınlığı sağlayan bir LED armatür 8 ile 10 watt arasında bir güçle yetinir. Aradaki fark yedi sekiz kat.
Bu farkın akülü sistemdeki karşılığı çarpıcı. 20 amper saat kapasiteli bir aküyle 60 watt akkor ampul beslendiğinde makul kullanım sınırında iki saati zor bulur. Aynı akü 10 watt LED armatürle on saatin üzerinde çalışır. Kapasiteyi artırmak yerine armatürü değiştirmek çok daha ucuz bir yol.
Isı da ikinci bir fark yaratır. Akkor ampul enerjinin büyük bölümünü ısıya çevirir ve kapalı bir karavan ya da kabin içinde bu ısı istenmeyen bir yük. LED armatürler soğuk çalıştığından hem yangın riski hem de iklimlendirme yükü düşer. Titreşime dayanıklı olmaları da hareketli araçlarda ayrı bir avantaj.
