Konvertör ve invertör arasındaki fark, en kısa hâliyle dönüşümün yönünde. Evirici doğru akımı alternatif akıma çevirir. Konvertör ise elektrik enerjisini bir biçimden başka bir biçime aktaran geniş bir cihaz ailesinin genel adı. Evirici de bu ailenin bir üyesi.
Karavan, tekne, bağ evi ve kesintiye karşı kurulan yedekleme sistemlerinde iki cihaz çoğu zaman yan yana çalışır. Hangisinin hangi görevi üstlendiği bilinmediğinde gereksiz alım ya da eksik kurulum kaçınılmaz hâle gelir.
İnverter Nedir?
İnverter nedir? İnverter, aküden, güneş panelinden ya da başka bir doğru akım (DC) kaynağından gelen enerjiyi prizlerde kullanılan alternatif akıma (AC) çeviren güç elektroniği cihazı. Türkiye'de çıkış, şebekeyle uyumlu olacak biçimde 230 V ve 50 Hz değerine ayarlanır.
Inverter ne demek? Kelime, İngilizcede tersine çevirmek anlamına gelen invert fiilinden türer. Türkçe karşılığı evirici. Ürün sayfalarında evirici inverter gibi iki adı yan yana kullanan yazımlara da rastlanır. İnverter mi invertör mü? İki yazım da yaygın. İnverter İngilizce biçimi korur. İnvertör, kelimenin Türkçe söylenişe uyarlanmış hâli.
Arama sonuçlarında sık görülen inventor ayrı bir kelime. İngilizcede mucit anlamına gelir ve elektrik cihazlarıyla bir bağı yok. İnverter cihazı günlük dilde kısaca inverter diye anılır. Kesintisiz güç kaynakları, taşınabilir güç istasyonları ve güneş enerjisi sistemleri de içlerinde bir evirici taşır.
İnverter Ne İşe Yarar?
Inverter ne işe yarar? Temel görevi, depolanan ya da üretilen doğru akımı ev aletlerinin kullandığı biçime getirmek. Akü doğru akım verir. Buzdolabı, televizyon, dizüstü bilgisayar adaptörü ve el aletleri şebekedeki gibi alternatif akım bekler. Evirici bu iki düzeni birbirine bağlar.
İnvertör çeşitleri nelerdir? İlk ayrım dalga biçimine göre yapılır. Piyasada tam sinüs, modifiye sinüs ve kare dalga modeller bulunur. Tam sinüs çıkış şebekeye en yakın dalgayı üretir ve motorlu ya da elektronik yüklerde öne çıkar. Modifiye sinüs modeller basamaklı bir dalga verir ve daha çok dirençli yüklere uyar.
İkinci ayrım kurulum biçiminde. Şebekeden bağımsız modeller yalnızca aküden beslenir. Şebekeye bağlı solar inverter modeller panel üretimini şebekeyle eş zamanlı olarak aktarır. Hibrit cihazlar bu iki yapıyı tek gövdede birleştirir.
Konverter Nedir?
Konvertör nedir? Konvertör, elektrik enerjisinin gerilim, akım türü ya da frekans gibi özelliklerini değiştiren devre veya cihazların ortak adı. Güç konvertörleri dört temel gruba ayrılır: AC-DC, DC-DC, DC-AC ve AC-AC dönüştürücüler. Evirici bu gruplardan DC-AC sınıfının ta kendisi.
Kelime, İngilizce converter sözcüğünden gelir ve dönüştürücü anlamını taşır. Fransızca kökenli konvertisör biçimi de bazı sözlüklerde aynı cihaz için yer alır. Başlıklarda ve ürün adlarında görülen konverter yazımı İngilizce ile Türkçe arasında kalmış bir kullanım.
Günlük kullanımda konvertör adı çoğu zaman araçlardaki DC-DC cihazlar için de geçer. Kamyonlardaki 24 V gerilimi 12 V seviyesine indiren modüller bunun tipik örneği. DC-DC dönüşüm için zaman zaman DC-DC inverter ifadesi de kullanılır. Bu kullanım teknik açıdan hatalı. Evirici tanımı gereği alternatif akım üretir.
| Tür | Giriş | Çıkış | Yaygın adı | Örnek |
|---|---|---|---|---|
| AC-DC | Alternatif akım | Doğru akım | Doğrultucu, redresör, şarj cihazı | Telefon adaptörü, akü şarj cihazı |
| DC-DC | Doğru akım | Farklı gerilimde doğru akım | Düşürücü (buck), yükseltici (boost) | 24 V'tan 12 V'a araç konvertörü, MPPT şarj kontrolcüsü |
| DC-AC | Doğru akım | Alternatif akım | Evirici, inverter | Akü inverteri, solar inverter |
| AC-AC | Alternatif akım | Farklı gerilim ya da frekansta alternatif akım | AC kıyıcı, frekans çevirici | Işık ayar anahtarı (dimmer), bazı motor hız kontrol devreleri |
Konverter Ne İşe Yarar?
Konvertörün görevi, kaynaktaki enerjiyi yükün beklediği biçime getirmek. Elektronik cihazların çoğu içeride düşük gerilimli doğru akımla çalışır. Şebeke ise alternatif akım verir. Aradaki köprüyü AC-DC converter kurar. Bu cihaz şebeke gerilimini önce redresör katında doğrultur, ardından gereken seviyeye indirir.
Gerilimi sabit tutmak da konvertörün işleri arasında. Akü gerilimi doluluk seviyesine göre değişir. DC-DC konvertör bu dalgalı girişten kararlı bir çıkış üretir ve hassas cihazları korur. Bu yönüyle regülatör işleviyle örtüşür.
Konvertör invertör farkı en net biçimde kapsamda görülür. Her evirici bir konvertör ama her konvertör bir evirici değil. Evirici tek bir dönüşüm yönüne odaklanır. Konvertör ise dört dönüşüm türünün tamamını kapsayan üst bir kavram.
| Özellik | İnverter (evirici) | Konvertör (dönüştürücü) |
|---|---|---|
| Temel görev | Doğru akımı alternatif akıma çevirir | Enerjinin türünü ya da seviyesini değiştirir |
| Giriş | Doğru akım (akü, güneş paneli) | Alternatif ya da doğru akım |
| Çıkış | Alternatif akım (Türkiye'de 230 V, 50 Hz) | Türüne göre alternatif ya da doğru akım |
| Kapsam | Tek dönüşüm yönü (DC-AC) | AC-DC, DC-DC, DC-AC ve AC-AC türlerinin ortak adı |
| Tipik cihaz | Akü inverteri, solar inverter, kesintisiz güç kaynağı | Şarj adaptörü, araç konvertörü, MPPT şarj kontrolcüsü |
| Karavandaki rolü | Aküden 230 V prizleri besler | Şebekeden ya da alternatörden aküyü şarj eder, 12 V hatları besler |
İnverter Nerelere Uygun?
Şebekenin ulaşmadığı ya da sık kesildiği yerler eviricinin başlıca kullanım alanı. Bağ evi, dağ evi, tekne, karavan ve şantiye konteynerinde akü grubundaki enerji evirici sayesinde prizlere ulaşır. Eviriciler güneş panelleriyle birlikte kurulduğunda gündüz depolanan enerji akşam da kullanılabilir.
Evirici ev aletlerinin içinde de görev yapar. Klima ve buzdolabı etiketlerinde görülen DC inverter ifadesi, kompresör motorunu değişken hızla süren elektronik kartı anlatır. Kart önce şebekenin alternatif akımını doğru akıma çevirir. Ardından bu doğru akımdan frekansı ayarlanabilen yeni bir alternatif akım üretir. Frekans değiştikçe motor hızı da değişir.
Inverter motor ifadesi aynı mantığa dayanır. Sabit hızlı kompresör tam güçle çalışır ve hedef sıcaklığa ulaşınca durur. İnverter kontrollü motor ise ihtiyaca göre yavaşlar ya da hızlanır. Dijital inverter bu teknolojiye verilen ticari bir ad. Samsung, bazı buzdolabı modellerinde Digital Inverter kompresörün hızını soğutma ihtiyacına göre yedi kademe arasında otomatik ayarladığını belirtir.
Konverter Nerelere Uygun?
Konvertör, iki farklı elektrik düzeninin buluştuğu her noktada yer alır. Telefon ve dizüstü bilgisayar adaptörleri, LED sürücüleri ve akü şarj cihazları AC-DC grubuna girer. Araç içi USB çıkışları ile 24 V'tan 12 V'a indirme yapan modüller DC-DC grubunda.
Güneş enerjisi sistemlerinde MPPT şarj kontrolcüsü de bir DC-DC dönüştürücü. Panelin değişken gerilimini akünün kabul ettiği seviyeye getirir. Sanayide motor sürücüleri, kaynak makineleri ve elektrikli araç şarj istasyonları farklı dönüştürücü türlerini bir arada kullanır.
Karavan için İnverter mi Konverter mi?
İnvertör konvertör ikilisi karavanda birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısı. Evirici akü grubundaki enerjiyle 230 V prizleri besler. Kahve makinesi, dizüstü bilgisayar ve televizyon gibi şebeke cihazları bu sayede kamp alanı dışında da çalışır. Konvertör ise ters yönde iş görür. Kamp alanındaki elektrik bağlantısından ya da jeneratörden gelen alternatif akımı 12 V doğru akıma çevirir, iç aydınlatmayı ve su pompasını besler, aküyü şarj eder.
Yolculuk sırasında şarj için üçüncü bir cihaz devreye girer. DC-DC şarj cihazı araç alternatöründen gelen enerjiyi yaşam aküsüne kontrollü biçimde aktarır. Akıllı alternatörlü yeni araçlarda çıkış gerilimi yaşam aküsünü doldurmaya yetmeyecek kadar düşebilir. Bu cihaz motor çalışmadığında marş aküsünden enerji çekmeyerek onu da korur.
Karar büyük ölçüde kullanım biçimine bağlı. Çoğunlukla kamp alanında elektrik bağlantısıyla konaklayan bir karavan için konvertör ve küçük bir evirici yeterli olabilir. Şebekeden uzak geçen uzun rotalarda evirici ile şarj cihazını tek gövdede toplayan inverter şarj cihazları ya da taşınabilir güç istasyonları kurulumu sadeleştirir. Kablo kesiti, sigorta ve bağlantı sırası için inverter bağlantısı ile karavan elektrik tesisatı konuları birlikte ele alınır.
