Kondansatör nedir? Kondansatör, elektrik yükünü kısa süreliğine depolayıp gerektiğinde geri veren iki uçlu bir devre elemanı. Yapısı basit: iki iletken plaka ve aralarında yalıtkan bir katman. Plakalara gerilim uygulandığında birinde artı, diğerinde eksi yük birikir. Gerilim kesildiğinde bu yük devreye geri akar. Kondansatör içinde ne var? Kısa karşılık bu üçlü: iki iletken ve bir yalıtkan.
Kondansatör ne demek? Kelime Türkçeye Fransızca condensateur kelimesinden geçti. Kökü Latince yoğunlaştırmak anlamına gelen condensare fiiline dayanır. Türkçede sığaç ve yoğunlaç karşılıkları da önerildi. Elektrik kondansatör nedir? En basit benzetme küçük bir su deposu. Musluk açıkken depo dolar, musluk kapandığında depodaki su bir süre daha akmaya devam eder.
Kondansatörün ölçü birimi farad. Bir farad, bir voltluk gerilimde bir coulomb yük tutan kapasiteye eşit. Bu çok büyük bir birim olduğu için günlük devrelerde pikofarad, nanofarad ve mikrofarad kullanılır. Kondansatör uF ne demek? uF, mikrofaradın klavyede yazılmış hâli ve faradın milyonda birini anlatır. Kondansatör mF ne demek? Burada dikkat gerekir. Motor kondansatörlerinin üzerindeki MFD ifadesi mikrofarad anlamına gelir. Piyasada mf diye yazılan değer de çoğunlukla mikrofaradı anlatır. Küçük harfle yazılan mF ise uluslararası birim sisteminde milifarad yani bin mikrofarad.
Kondansatör Ne İşe Yarar?
Kondansatör ne işe yarar? Temel görevi gerilimdeki ani değişimleri yumuşatmak. Adaptörlerde doğrultulan akımın dalgalarını düzleştirir, devreye kararlı bir besleme verir. Kondansatör neye yarar? İkinci büyük görev sinyal ayırma. Doğru akımı durdurup alternatif akımı ve ses sinyallerini geçirdiği için iki devre katını birbirine bağlamakta işe yarar. Kuplaj kondansatörü nedir? Bu bağlantıyı yapan, bir katın doğru gerilimini diğerine taşımadan yalnız sinyali aktaran kondansatör.
Dekuplaj kondansatörü nedir? Bir entegrenin besleme ucunun hemen yanına yerleştirilen ve anlık akım ihtiyacını yerinde karşılayan küçük kondansatör. İşlemci gibi yongalar her anahtarlamada çok kısa süreli akım darbeleri çeker. Uzaktaki besleme bu darbelere yetişemez. Yakındaki kondansatör farkı kapatır ve gürültüyü bastırır. Parazit kondansatörü ne işe yarar? Şebekeye bağlı cihazlarda elektromanyetik gürültüyü süzer. Vishay bu güvenlik kondansatörlerini iki sınıfa ayırır: hatlar arasına bağlanan X sınıfı ve hat ile toprak arasına bağlanan Y sınıfı.
Kondansatörün görevi nedir? Elektronik kartların ötesinde enerji sistemlerinde de iş görür. Endüstriyel kondansatör nedir? Fabrikalarda motorların çektiği reaktif gücü yerinde karşılamak için kurulan büyük kondansatör gruplarına verilen ad. Türkiye'de bu sistemlere kompanzasyon panosu denir. ABB'nin incelemesine göre motorlar dünya elektriğinin yaklaşık yüzde 45'ini tüketir ve çoğu endüktif yük. Bir motorun güç faktörü anma yükünde 0,7 iken çeyrek yükte 0,3'e düşebilir. Birçok dağıtım şirketi güç faktörü düşük tüketicilere ceza uygular. Direnç, diyot, kondansatör nedir diye birlikte bakıldığında ayrım şöyle: direnç akımı sınırlar, diyot akıma yön verir, kondansatör ise yükü depolar.
Kondansatör Sembolü
Kondansatör sembolü, kısa bir boşlukla ayrılmış iki paralel çizgiden oluşur. Çizgiler plakaları, aradaki boşluk yalıtkan katmanı temsil eder. Bu sade biçim kutupsuz kondansatörleri anlatır. Seramik ve film tipler bu gruba girer.
Kutuplu kondansatör nedir? Belirli bir yönde bağlanması gereken kondansatör. Şemada çizgilerden biri kavisli ya da içi dolu çizilir ve yanına artı işareti konur. Elektrolit ve tantal kondansatörler bu gruba girer. Gövdede de işaret bulunur: elektrolit kondansatörlerde eksi bacak tarafında bir şerit, tantal kondansatörlerde ise artı tarafında bir çizgi yer alır.
Ayarlı kondansatörlerin sembolünde iki çizginin üzerinden çapraz bir ok geçer. Ok, değerin kullanıcı tarafından değiştirilebildiğini gösterir. Trimer kondansatörlerde ok yerine ucu düz bir çizgi çizilir. Bu işaret, değerin yalnız ayar sırasında tornavidayla değiştirildiğini anlatır.
Kondansatör Çeşitleri Neler?
Kondansatör çeşitleri nelerdir? En pratik ayrım iki grup üzerinden yapılır. Sabit kondansatörlerin değeri üretimde belirlenir ve değişmez. Ayarlı kondansatörlerin değeri ise bir vida ya da mil çevrilerek değiştirilir. Elektronik kartlardaki kondansatörlerin neredeyse tamamı sabit tip.
Sabit grubun içinde ayrım yalıtkan malzemeye göre yapılır. Elektrolit, seramik, film, mika ve tantal en bilinen tipler. Yalıtkan malzeme kapasiteyi, gerilim dayanımını, kaybı ve ömrü belirler. Aynı değerdeki iki farklı tip bu nedenle her devrede birbirinin yerine geçemez.
Sabit Kondansatörler
Sabit kondansatör nedir? Kapasitesi üretimde belirlenen ve kullanım sırasında değiştirilemeyen kondansatör. Sabit kondansatör ne işe yarar? Süzme, sinyal aktarma, zamanlama ve enerji tamponu gibi görevlerin tamamını üstlenir. Değer gövdeye yazılır ya da renk ve sayı koduyla belirtilir.
Film kondansatör nedir? Yalıtkan olarak ince bir plastik film kullanan sabit kondansatör. Alman üretici WIMA, metalize film serilerinde yalıtkan olarak polyester (PET) ve polipropilen (PP) kullanır. Polyester kondansatör nedir? Yalıtkanı polyester film olan, ucuz ve küçük gövdeli film kondansatör. Polyester kondansatör ne işe yarar? Ses devrelerinde kuplaj, genel süzme ve zamanlama görevlerini üstlenir.
Metalize film kondansatörlerin önemli bir özelliği kendini onarması. Yalıtkanda küçük bir delinme olduğunda çevresindeki ince metal kaplama buharlaşır ve kısa devre kendiliğinden ortadan kalkar. WIMA bu serileri 1000 pF ile 220 µF arası kapasitede ve 63 V ile 2000 V arası gerilimde üretir. Polipropilen tipler motor ve şebeke uygulamalarında, polyester tipler ise sinyal devrelerinde daha çok görülür.
Elektrolit Kondansatör
Elektrolit kondansatör nedir? Küçük gövdede yüksek kapasite sunan kutuplu kondansatör. Elektrolitik kondansatör nedir diye sorulan parça da aynısı. İçinde ince alüminyum folyolar, aralarında sıvı elektrolite batırılmış kağıt ve folyonun yüzeyinde son derece ince bir oksit tabakası bulunur. Asıl yalıtkan bu oksit tabakası. İnceliği sayesinde birkaç santimetrelik bir gövdeye binlerce mikrofarad sığar.
Elektrolitik kondansatör ne işe yarar? En yaygın görevi besleme hattını süzmek. Adaptör, televizyon kartı, invertör ve şarj cihazlarının içindeki silindir biçimli büyük parçalar çoğunlukla bu tipten. Ses yükselteçlerinde besleme tamponu olarak, motor ve ışık sürücülerinde ise enerji deposu olarak çalışır.
Bedeli kutup ve ömürde ödenir. Nichicon'un uygulama kılavuzuna göre alüminyum elektrolit kondansatörler kutuplu ve bunlara ters gerilim uygulanmamalı. Elektrolit zamanla yaşlanır, kapasite düşer ve iç direnç artar. Üretici ömrü belirli bir sıcaklıktaki çalışma saatiyle verir. 105 °C'de 2000 saat gibi değerler veri sayfalarında sıkça görülür.
Mika Kondansatör
Mika kondansatör, yalıtkan olarak doğal mika minerali kullanan sabit kondansatör. En bilinen türü gümüş mika. Mika levhaların yüzeyi ince bir gümüş tabakayla kaplanır ve bu tabakalar plaka görevi görür. Değerleri birkaç pikofaraddan yaklaşık 4700 pF'a kadar uzanır.
Mikanın avantajı kararlılık. Electronics Notes'a göre bu kondansatörler yüzde 1 toleransla üretilebilir, gerilimle neredeyse değişmez ve nemden az etkilenir. Sıcaklık katsayısı derece başına milyonda 35 ile 75 arasında kalır. Bu özellikler onları radyo frekansı osilatörleri ve hassas süzgeçler için uygun kılar.
Dezavantajları gövde boyutu ve fiyat. Aynı kaynak gümüş mika kondansatörlerin bugün çok nadir kullanıldığını aktarır. Yerlerini daha küçük ve ucuz olan kararlı seramik tipler aldı. Eski radyolarda ve özel radyo frekansı cihazlarında hâlâ karşımıza çıkarlar.
Seramik Kondansatör
Seramik kondansatör nedir? Yalıtkanı seramik malzeme olan, kutupsuz ve küçük kondansatör. Kutupsuz kondansatör nedir diye arandığında da en sık bu tip karşımıza çıkar. Hangi yönde bağlandığının önemi yok. Eski tip disk biçimli seramik kondansatörler halk arasında mercimek kondansatör diye bilinir. Mercimek kondansatör ne işe yarar? Gürültü süzme, dekuplaj ve radyo frekansı devrelerinde küçük kapasite ihtiyacını karşılar.
Seramik kondansatörler iki sınıfa ayrılır. Sınıf 1 tipler (C0G ya da NP0) sıcaklık ve gerilim değişse de kapasitesini korur. Sınıf 2 tipler (X7R, X5R) aynı boyutta çok daha yüksek kapasite sunar ama sıcaklığa ve gerilime duyarlı. Knowles'ın teknik notuna göre sınıf 2 seramiklerin bir kısmı doğru gerilim altında kapasitesinin yüzde 90'ından fazlasını kaybedebilir.
Veri sayfasındaki değer ile devredeki gerçek değer farklı olabilir. 10 µF yazan küçük bir seramik kondansatör, anma gerilimine yakın bir hatta bunun çok altında bir kapasite gösterebilir. Tasarımcılar seçim yaparken üreticinin gerilim altında kapasite grafiklerine bakar.
SMD Kondansatör
SMD kondansatör nedir? Devre kartının deliklerine geçirilmek yerine yüzeyine lehimlenen kondansatör. SMD bir malzeme değil, bir gövde biçimi. Bu gövdede çok katmanlı seramik (MLCC), tantal ve alüminyum elektrolit tipler üretilir. Telefon, dizüstü bilgisayar ve şarj cihazı kartlarındaki küçük kahverengi ya da bej parçalar çoğunlukla çok katmanlı seramik kondansatör.
Seramik SMD kondansatörler boyut koduyla anılır. JLCPCB'nin tablosuna göre 0402 kodu 1,0 x 0,5 mm, 0603 kodu 1,6 x 0,8 mm, 0805 kodu 2,0 x 1,25 mm ve 1206 kodu 3,2 x 1,6 mm ölçülerini anlatır. Aynı kaynak bu kondansatörlerin çoğunun üzerinde değer yazmadığını aktarır. Değer ancak bir ölçü aletiyle ya da kartın şemasıyla öğrenilir.
Tantal Kondansatör
Tantal kondansatör nedir? Anot malzemesi tantal metali olan kutuplu kondansatör. Elektrolit tiple aynı işi görür ama hacmine göre daha yüksek kapasite sunar ve sıcaklıkla daha az değişir. Gövdesi genellikle sarı ya da siyah renkli küçük bir dikdörtgen prizma.
Tantal kondansatör ne işe yarar? Küçük alanda yüksek kapasite ve kararlılık gereken yerlerde kullanılır. Arrow'un makalesi tipik örnek olarak bir yonganın hemen yanındaki dekuplaj görevini gösterir. Yer darlığı olan taşınabilir cihaz kartları da bu tipin sık görüldüğü yerler arasında.
Zayıf noktası aşırı gerilim. Aynı makale küçük aşırı gerilimlerin bile bu kondansatörlerde arızaya yol açabileceğini ve arızanın kısa devre biçiminde, bazen alevli bir patlamayla sonuçlanabileceğini aktarır. Arrow, mangan dioksitli tantal kondansatörlerin anma geriliminin yarısında, polimer tiplerin ise yüzde 80'inde kullanılmasını önerir.
Ayarlı Kondansatörler
Ayarlı kondansatörlerin kapasitesi plakaların birbirine göre konumu değiştirilerek ayarlanır. Plakaların karşılıklı gelen alanı ya da aradaki mesafe değiştikçe kapasite de değişir. Bu grubun yeri çoğunlukla radyo vericileri ve alıcıları gibi frekans ayarı gereken devreler.
İki ana tip var. Varyabl kondansatör, kullanıcının bir düğmeyle sürekli ayarladığı tip. Trimer kondansatör ise üretim ya da bakım sırasında bir kez ayarlanıp bırakılan küçük tip. Her ikisinin de değerleri pikofarad düzeyinde kalır.
Trimer Kondansatör
Trimer kondansatör nedir? Devre kartına lehimlenen ve küçük bir tornavidayla ayarlanan, değeri düşük ayarlı kondansatör. Osilatörlerin frekansını hassas biçimde ayarlamaya ve üretimdeki küçük farkları dengelemeye yarar. Ayar yapıldıktan sonra genellikle bir daha dokunulmaz.
Değer aralığı yalıtkana göre değişir. Hava yalıtkanlı modeller yaklaşık 30 pF'a kadar çıkarken mika yalıtkanlı modeller binlerce pikofarada ulaşabilir. Ayar sırasında metal tornavida kullanmak ölçümü bozabilir. Plastik ya da seramik uçlu ayar tornavidaları tercih edilir.
Varyabl Kondansatör
Varyabl kondansatör, bir mile bağlı hareketli plakalar ile gövdeye sabitlenmiş plakaların iç içe geçtiği ayarlı kondansatör. Mil çevrildikçe hareketli plakalar sabit plakaların arasına girer ya da çıkar. Karşılıklı alan değiştiği için kapasite de değişir. Eski radyolardaki istasyon arama düğmesinin arkasında bu parça bulunur.
Joseph J. Carr'ın radyo frekansı tasarımı üzerine kitabında hava yalıtkanlı varyabl kondansatörün radyo alıcılarında ana ayar elemanı olduğu belirtilir. Yalıtkan olarak hava dışında mika, seramik ve vakum da kullanılabilir. Modern radyolarda bu görevi büyük ölçüde gerilimle kapasitesi değişen elektronik elemanlar üstlendi.
Kondansatörün Çalışma Prensibi
Kondansatör ne depolar? Elektrik yükü depolar. Bir pile bağlandığında elektronlar bir plakadan çekilip diğerine itilir. Plakalardan biri artı, diğeri eksi yüklenir. Aradaki yalıtkan yüklerin karşıya geçmesini engeller. Plakalar arasındaki gerilim beslemeye eşitlendiğinde akım durur ve kondansatör dolmuş olur. Pil çıkarılıp bir yük bağlandığında depolanan yük devreye geri akar.
Kondansatörün kapasitesi nelere bağlıdır? Üç etkene bağlı: plakaların alanı, plakalar arasındaki mesafe ve yalıtkan malzeme. Alan büyüdükçe kapasite artar, mesafe arttıkça azalır. OpenStax'ın üniversite fizik kitabındaki bağıntı C = κ × ε0 × A / d biçiminde. Burada A plaka alanı, d mesafe, κ ise yalıtkanın sabiti. Kondansatörün sığası nelere bağlıdır diye sorulduğunda da aynı üç etken öne çıkar. Örneğin Teflon'un κ değeri 2,1. Boşluklu 20 pF'lık bir kondansatörün arasına Teflon konduğunda kapasite 42 pF'a çıkar.
Kondansatör nedir nasıl çalışır konusunda dolma hızı da önemli. Kondansatör bir direnç üzerinden dolduğunda bu hız direnç ile kapasitenin çarpımına bağlı. Bu çarpıma zaman sabiti denir. Bir zaman sabiti sonunda kondansatör son yükünün yaklaşık yüzde 63'üne, beş zaman sabiti sonunda yüzde 99'unun üzerine ulaşır. Depolanan enerji E = ½ × C × V² bağıntısıyla hesaplanır. Kondansatör ne kadar akım çeker? Doğru akımda yalnız dolarken akım çeker, dolduktan sonra yalnız küçük bir sızıntı akımı kalır. Alternatif akımda ise sürekli dolup boşaldığı için akım akar. 230 V ve 50 Hz'lik şebekeye bağlı 10 µF'lık bir kondansatör yaklaşık 0,72 A çeker.
Kondansatör Bağlantısı Nasıl Yapılır?
Bağlantıdan önce üç bilgi kontrol edilir: kapasite, gerilim dayanımı ve kutup. Kondansatörün gerilim değeri devrede göreceği en yüksek gerilimin üzerinde olmalı. Kutuplu tiplerde artı bacak devrenin pozitif tarafına bağlanır. Kutupsuz tiplerde yön fark etmez.
Güvenlik ilk adım. Yüksek gerilimli ya da büyük kapasiteli bir kondansatör, cihazın fişi çekildikten sonra da yükünü uzun süre tutabilir. Fluke'un önerisine göre kondansatör sökülmeden önce uçlarına uygun bir direnç bağlanarak boşaltılır ve gerilimin sıfıra indiği ölçü aletiyle doğrulanır. Şebekeye bağlı cihazlardaki her işlem yetkili bir elektrikçiye ya da servise bırakılır.
Kondansatör Nereye Bağlanır?
Kondansatör ne için kullanılır? Görevi, bağlandığı yeri de belirler. Süzme ve dekuplaj görevinde besleme hattı ile toprak arasına paralel bağlanır. Kuplaj görevinde iki katın arasına sinyal yoluna seri girer. Zamanlama devrelerinde bir dirençle birlikte çalışır.
Tek fazlı alternatif akım motorlarında kondansatör motorun yardımcı sargısına seri bağlanır. AC kondansatör ne işe yarar? Şebeke geriliminde sürekli çalışmak üzere üretilen bu kondansatörler motorda dönen manyetik alanın oluşmasını sağlar. Daimi kondansatör nedir? Motor çalıştığı sürece devrede kalan bu kondansatöre verilen ad. Daimi kondansatör ne işe yarar? Motoru hem kaldırır hem de çalışma sırasında verimli tutar. Motor kondansatör ne işe yarar? Klima kompresörleri, fanlar ve su pompaları gibi tek fazlı motorlarda bu görevi üstlenir. Kurutma makinesi kondansatör nedir? Kondansatörlü motor kullanan modellerde tamburu çeviren motorun yardımcı sargısına bağlı çalışma kondansatörü. Jeneratör kondansatör ne işe yarar? Fırçasız küçük jeneratörlerde rotora gerilim indükler ve çıkış gerilimini düzenler. Fix.com'a göre bozuk bir kondansatör jeneratörde düşük gerilime yol açar.
Güneş enerjisi tarafında durum farklı. Kondansatörü solar panele bağlama gibi bir kurulum adımı yok. Solar panel kondansatör bağlantısı aslında şarj kontrol cihazının ve invertörün içinde hazır gelir. Bu cihazlarda kondansatörler, panelden gelen doğru akım ile çıkış arasında enerjiyi tamponlar ve gerilimi kararlı tutar. Panel ile akü arasına ayrıca bir kondansatör eklemek gerekmez. Güneş pilinde kondansatör kullanımı daha çok küçük cihazlarda görülür. Güneşle beslenen kablosuz sensörlerde akü yerine süper kondansatör kullanılabilir.
Kondansatör Akü Bağlantısı Nasıl Yapılır?
Kondansatör aküye nasıl bağlanır? En bilinen örnek araç ses sistemlerindeki büyük kondansatör. Crutchfield'ın rehberine göre bu kondansatör bas vuruşlarında anlık akımı karşılar ve yükseltecin gördüğü gerilimi dengeler. Güç eklemez, var olan gücü korumaya yardım eder. Genel kural olarak bin W'lık RMS güç başına 1 F önerilir.
Bağlantı yükseltecin olabildiğince yakınında yapılır. Artı uç, sigortalı güç kablosu üzerinden yükseltecin artı girişine, eksi uç ise kısa bir kabloyla şasiye bağlanır. Boş kondansatör doğrudan aküye bağlanırsa büyük bir akım çeker ve kıvılcım çıkar. Kondansatör önce 10 ile bin ohm arası bir direnç ya da akkor bir test lambası üzerinden yavaşça doldurulur. Bu işlem 10 ile 30 dakika sürebilir. Direnç bu sırada çok ısınabilir.
Topluluk görüşü temkinli. the12volt forumunda kullanıcılar, farlar kararıyorsa asıl sorunun elektrik sisteminin gücü karşılayamaması olduğunu, önce şasi ve şarj kablolarının güçlendirilmesini, ardından akü ya da alternatör yükseltmesini önerir. Aynı ilke invertör kurulumlarında da görülür. Bir invertör aküye ilk bağlandığında görülen kıvılcımın kaynağı da çoğu zaman girişteki kondansatörlerin anlık dolması.
Kondansatör Paralel Bağlanırsa Ne Olur?
Kondansatör paralel bağlanırsa ne olur? Kapasiteler toplanır. 100 µF ile 47 µF paralel bağlandığında toplam 147 µF elde edilir. OpenStax'ın anlatımıyla paralel bağlı kondansatörlerin hepsi aynı gerilimi görür ve toplam yük aralarında paylaşılır.
Kondansatör neden paralel bağlanır? Elde olmayan bir değere ulaşmak ilk neden. İkinci neden iç direnci düşürmek. Paralel kollar akımı paylaştığı için toplam iç direnç azalır ve her kondansatör daha az ısınır. Anahtarlamalı güç kaynaklarında birkaç küçük kondansatörün tek büyük kondansatör yerine yan yana dizilmesinin nedeni bu.
Paralel bağlantının gerilim dayanımı en düşük olan kondansatörün değerinde kalır. 25 V ile 50 V'luk iki kondansatör paralel bağlanırsa grup en fazla 25 V'a dayanır. Kutuplu tiplerde bütün artı uçlar aynı noktaya gelmeli.
Kondansatör Seri Bağlanırsa Ne Olur?
Kondansatör seri bağlanırsa ne olur? Toplam kapasite azalır ve en küçük kondansatörün değerinin de altına iner. Hesap, değerlerin terslerinin toplanmasıyla yapılır: 1 / C = 1 / C1 + 1 / C2. İki adet 100 µF seri bağlandığında toplam 50 µF olur.
Seri bağlantının kazancı gerilim dayanımı. İki adet 25 V'luk kondansatör seri bağlandığında grup kâğıt üzerinde 50 V'a dayanır. Uygulamada gerilim kondansatörler arasında eşit bölünmeyebilir. Sızıntı akımları farklı olduğu için biri daha fazla gerilim taşır. Bu yüzden süper kondansatör modüllerinde ve yüksek gerilimli gruplarda her kondansatöre paralel dengeleme dirençleri eklenir.
Seri bağlantının bir başka kullanımı kutupsuz kondansatör elde etmek. İki eş elektrolit kondansatör eksi uçlarından birbirine bağlandığında kutupsuz bir grup oluşur. EEVblog forumundaki kullanıcılar bu yöntemin iç direnci artırdığını, hassas devrelerde hazır kutupsuz tiplerin tercih edilmesi gerektiğini aktarır.
Kondansatör Ters Bağlanırsa Ne Olur?
Kondansatör ters bağlanırsa ne olur? Sonuç tipe göre değişir. Seramik, film ve mika gibi kutupsuz kondansatörlerde yönün bir önemi yok ve hiçbir sorun oluşmaz. Elektrolit ve tantal gibi kutuplu tiplerde ise ters bağlantı ciddi arızaya yol açar.
Nichicon'un kılavuzuna göre alüminyum elektrolit kondansatörün eksi folyosu yalnız yaklaşık 1 V'luk ters gerilime dayanır. Bunun üzerindeki ters gerilimde akım artar, elektrolit ayrışarak gaz ve ısı üretir. İç basınç yükselir ve gövdenin üstündeki emniyet çentiği kısa sürede açılır. Kondansatör neden patlar? Bu basınç süreci en bilinen nedenlerden biri. Panasonic de ters gerilimin kapasite kaybına, elektrolit sızıntısına ve kısa ya da açık devre arızasına yol açabileceğini belirtir.
Tantal kondansatörlerde tablo daha sert. Ters gerilim ya da aşırı gerilim kısa devreye ve alevlenmeye yol açabilir. Kutuplu bir kondansatör takılırken gövdedeki işaret ile karttaki işaret mutlaka karşılaştırılır.
Devrede Kondansatör Kullanılmazsa Ne Olur?
Kondansatör devrede ne işe yarar sorusunun en net yanıtı, kondansatör çıkarıldığında görülür. Bir adaptörün çıkış süzgecindeki kondansatör olmadan doğru akım dalgalı kalır. Ses cihazlarında bu dalgalanma uğultu olarak duyulur. LED'ler titreşir, hassas devreler yanlış ölçüm yapar.
Dekuplaj kondansatörü olmayan bir işlemci kartı rastgele yeniden başlayabilir ya da veri hataları verebilir. Yonganın anlık akım ihtiyacı uzaktaki beslemeden karşılanamaz ve besleme gerilimi kısa süreliğine çöker. Kuplaj kondansatörü çıkarıldığında ise bir katın doğru gerilimi bir sonraki kata geçer ve yükselteç bozuk ses verir.
Motorlu cihazlarda sonuç daha çabuk fark edilir. Çalışma kondansatörü bozulan tek fazlı bir motor uğuldar ama dönmez ya da elle itildiğinde düşük güçle döner. Klima dış ünitesinde fanın ya da kompresörün çalışmaması da aynı arızaya işaret edebilir. Parazit kondansatörü olmayan bir cihaz ise şebekeye gürültü yayar ve çevresindeki radyo ya da televizyon yayınlarını bozabilir.
Kondansatör Ölçümü Nasıl Yapılır?
Kondansatör ölçümü için kapasite kademesi olan bir dijital multimetre yeterli. İlk adım cihazın enerjisini kesmek ve kondansatörü boşaltmak. Fluke'un rehberi bunun için 20 kiloohm ve 5 W'lık bir direncin kondansatör uçlarına beş saniye bağlanmasını, ardından gerilimin ölçü aletiyle kontrol edilmesini önerir. Doğru sonuç için kondansatör devreden sökülür.
Ölçü aleti kapasite kademesine alınır ve problar kondansatörün uçlarına birkaç saniye tutulur. Kutuplu tiplerde kırmızı prob artı uca bağlanır. Okunan değer gövdedeki değerle karşılaştırılır. Elektrolit kondansatörlerde yüzde 20'lik tolerans sık görülür. Ekranda OL yazısı görülürse değer aletin ölçüm aralığını aşıyor ya da kondansatör arızalı demek. Fix.com, jeneratör kondansatöründe ölçülen değerin etiketteki değerden en fazla 5 µF sapmasını kabul eder. Daha büyük bir fark değişim sebebi.
Kapasite doğru çıksa da kondansatör arızalı olabilir. Kondansatör ESR nedir? ESR, kondansatörün iç direnci. Kondansatör ESR değeri nedir? Ohm cinsinden verilen bu değerin küçük olması istenir. Würth Elektronik'in notuna göre elektrolit kondansatörler yaşlandıkça sızıntı akımı ve ESR artar. Artan ESR daha fazla ısı demek ve bu ısı yaşlanmayı hızlandırır. ESR ölçen özel aletler, özellikle anahtarlamalı güç kaynaklarında yorulmuş kondansatörü kart üzerinde bulmayı kolaylaştırır.
Kondansatörün Ömrü Ne Kadar?
Ömür tipe göre çok değişir. Seramik, film ve mika kondansatörlerde kuruyan ya da buharlaşan bir sıvı bulunmaz. Doğru seçildiklerinde çoğu zaman cihazın ömrü boyunca sorun çıkarmazlar. Film tiplerde nem yine de korozyona yol açabilir. Ömür hesabı asıl olarak sıvı elektrolitli alüminyum kondansatörler için yapılır.
Bu kondansatörlerde ömrü belirleyen ana etken sıcaklık. Nichicon'un kılavuzuna göre sıcaklık her 10 °C arttığında ömür yaklaşık yarıya iner. Würth Elektronik aynı kuralı tersinden örnekler: 105 °C'de 2000 saatlik bir kondansatör 85 °C'de 8 bin, 65 °C'de 32 bin saate ulaşır. 32 bin saat, kesintisiz çalışmada yaklaşık 3,7 yıl demek. Polimer tiplerde aynı not her 20 °C düşüşte ömrün on katına çıktığını belirtir.
Ömrün sonu ani bir bozulma anlamına gelmez. Nichicon, kapasite değişimi, kayıp faktörü ve sızıntı akımı belirlenen sınırları aştığında kondansatörün ömrünü tamamlamış sayıldığını belirtir. İnvertör, şarj cihazı ve güç kaynağı gibi ısınan cihazlarda kondansatörün havalandırma deliklerinden ve sıcak parçalardan uzak tutulması ömrü doğrudan uzatır.
Kondansatör Arızaları Nelerdir?
Kondansatör arızaları nelerdir? En yaygın dört biçim kısa devre, açık devre, kapasite kaybı ve ESR artışı. Fluke'a göre kısa devre olan bir kondansatör sigorta attırabilir ya da çevresindeki parçalara zarar verebilir. Açık devre ya da yıpranmış bir kondansatör ise devrenin çalışmasını durdurabilir.
Kondansatör bozulursa ne olur? Belirtiler görevine bağlı. Güç kaynağında çıkış dalgalanır, cihaz açılmaz ya da kendiliğinden kapanır. İnvertörlerde bozulan kondansatörler çıkış geriliminin kararsızlaşmasına ve cihazın kapanmasına yol açar. Kondansatör neden yanar? Başlıca nedenler gerilim sınırının aşılması, ters bağlantı, yüksek dalgalanma akımı ve yüksek ortam sıcaklığı. Elektrolit sızıntısı ise yakındaki parçaları ve kart yollarını da aşındırabilir.
Kondansatör Neden Isınıp Şişer?
Kondansatör neden ısınır? Her kondansatörün küçük bir iç direnci var. Üzerinden dalgalı akım geçtikçe bu direnç ısı üretir. Nichicon'a göre bu kayıp dalgalanma akımının karesiyle artar. Yaşlanan kondansatörün iç direnci yükseldiği için ısınma da artar ve süreç kendini besler.
Kondansatör neden şişer? Isınan elektrolit buharlaşır ve ayrışarak gaz üretir. Gövdenin içinde basınç yükselir ve üst kapak kabarır. Elektrolit kondansatörlerin üst yüzündeki çentikler bu basınç için tasarlanmış emniyet noktaları. Basınç aşırı yükselirse çentik açılır ve gaz ile elektrolit dışarı çıkar. Aşırı gerilim, ters bağlantı ve kalitesiz elektrolit de aynı sonuca götürür.
Kondansatör şişerse ne olur? Şişmiş kondansatör kapasitesini kaybetmiş ve iç direnci yükselmiş demek. Cihaz bir süre daha çalışsa da süzme görevi zayıflar. Diğer parçalar daha fazla zorlanır. Şişmiş kondansatör aynı değerde ve uygun sınıfta yenisiyle değiştirilir. Sızan elektrolit kartın üzerinde kaldıysa temizlenir.
Kondansatör Değiştirirken Nelere Dikkat Edilmeli?
Kondansatör değiştirirken nelere dikkat edilmeli? Önce kapasite: yeni kondansatör aynı mikrofarad değerinde olmalı. Ardından gerilim: yeni parçanın gerilim değeri eskisine eşit ya da ondan yüksek olmalı. Motor kondansatörleri için de kural aynı. 370 VAC'lik bir kondansatörün yerine aynı mikrofaradda 440 VAC'lik bir model takılabilir, tersi yapılmaz. Çalışma ve kalkış kondansatörleri de birbirinin yerine kullanılmaz.
Sıcaklık sınıfı ve iç direnç ikinci kontrol noktası. Güç kaynaklarında ve anakartlarda 105 °C sınıfı ve düşük ESR'li kondansatörler kullanılır. Bu yerlere 85 °C'lik genel amaçlı bir parça takılırsa ömür kısalır. Gövde çapı, yüksekliği ve bacak aralığı da karta uymalı. Kutuplu tiplerde yön, karttaki işaretle mutlaka eşleşmeli.
Kondansatör yerine ne kullanılır? Bir kondansatörün yerini başka bir eleman tutmaz. Aynı değer bulunamıyorsa iki kondansatör paralel bağlanarak toplam değer elde edilebilir. Donanım forumlarında kullanıcılar ekran kartındaki 270 µF'lık bir kondansatör yerine 330 µF'lık bir modelin büyük ihtimalle sorun çıkarmayacağını aktarır. Kapasitenin ne kadar değiştirilebileceği devreye göre değişir. Emin olunamayan durumlarda üretici şeması ya da yetkili servis esas alınır.
Kondansatör ve Kapasitör Aynı mı?
Evet, aynı. Kondansatör kelimesi Fransızca condensateur kelimesinden, kapasitör ise İngilizce capacitor kelimesinden geldi. Türkçede iki kelime de yaygın. Kondansatör daha yerleşik bir kullanım, kapasitör ise İngilizce kaynaklara dayanan teknik metinlerde sık görülür.
Her iki ad da aynı elemanı ve aynı birimi anlatır. Türkçe karşılık olarak sığaç kelimesi de önerildi. Kondansatör ne demektir? Kelime, kökeni gereği yükü yoğunlaştıran anlamını taşır. Kapasitör ise yük tutma kapasitesine vurgu yapar.
Kondansatör ve Pil Arasındaki Fark
Kondansatör ile pil arasındaki temel fark enerjiyi nasıl sakladıkları. Pil ve akü enerjiyi kimyasal tepkimelerle depolar. Kondansatör ise yükü iki plaka arasındaki elektrik alanında tutar. Bu yüzden kondansatör saniyeler içinde dolup boşalabilir ama çok daha az enerji saklar. 1 F'lık bir kondansatör 12 V'ta yalnız 72 J yani 0,02 Wh enerji tutar. 12,8 V ve 100 Ah'lik bir LiFePO4 akü ise 1280 Wh saklar.
Kondansatör ile akü arasındaki fark gerilim davranışında da görülür. Akünün gerilimi boşalma boyunca dar bir aralıkta kalır. Kondansatörün gerilimi ise kalan yükle orantılı olarak sürekli düşer. Kondansatör pil nedir diye arandığında çoğunlukla süper kondansatör kastedilir. Süper kondansatör nedir? Çok geniş yüzeyli elektrotlar sayesinde farad düzeyinde, büyük hücrelerde binlerce farada kadar kapasiteye ulaşan kondansatör.
Newark'ın karşılaştırmasına göre süper kondansatörlerin enerji yoğunluğu litre başına 1 ile 10 Wh arasında, lityum iyon pillerde ise 650 Wh'e kadar çıkar. Buna karşılık süper kondansatör bir milyondan fazla şarj döngüsüne dayanır ve saniyeler içinde dolar. Aynı kaynak lityum iyon piller için 2 bin ile 3 bin döngü verir. İki eleman birbirinin rakibi değil tamamlayıcısı. Akü uzun süreli enerjiyi, kondansatör anlık güç ihtiyacını karşılar.
