Endüktif ve Kapasitif Nedir? Endüktif-Kapasitif Yük Sürücü Ne?

Endüktif yükte akım gerilimin gerisinde kalır. Kapasitif yükte ise öne geçer.

Endüktif ve kapasitif nedir? İki terim, alternatif akım devresindeki bir yükün akımı gerilime göre hangi yöne kaydırdığını anlatır. Endüktif yükte akım gerilimin gerisinde kalır. Kapasitif yükte ise öne geçer.

Bu kayma, şebekeden çekilen enerjinin bir kısmının iş yapmadan kaynak ile yük arasında gidip gelmesine yol açar. Reaktif enerji adı verilen bu pay sayaçta ayrıca ölçülür. Belirli sınırları aşan işletmelerde faturaya ek bir kalem olarak yansır.

Elektrik Yükü Nedir?

Elektrik yükü, bir devreye bağlanıp enerji çeken her cihaz ya da düzenek. Isıtıcı, motor, lamba ve bilgisayar güç kaynağı bu tanıma girer. Yükleri birbirinden ayıran temel ölçüt, çektikleri akımın gerilimle ne kadar uyumlu hareket ettiği.

Kaç çeşit elektrik yükü vardır? Alternatif akımda üç temel yük türü var. Omik, kapasitif ve endüktif yük ayrımı şöyle özetlenir:

Omik (rezistif) yük: Akım ile gerilim aynı anda yükselir ve düşer. Elektrikli ısıtıcı, su ısıtıcısı ve akkor flamanlı ampul bu gruba girer.
Endüktif yük: Akım gerilimin gerisinde kalır. Motorlar, transformatörler ve kaynak makineleri bu davranışı gösterir.
Kapasitif yük: Akım gerilimin önüne geçer. Kondansatörler, bazı elektronik güç kaynakları ve uzun kablolar bu grupta yer alır.

Gerçek cihazların çoğu bu üç davranışın bir karışımını taşır. Aynı karışım güç tarafında da görülür. Aktif güç (W) ısıya, ışığa ya da harekete dönüşen kısım. Reaktif güç (VAr) manyetik ya da elektrik alanı kurmak için kaynak ile yük arasında gidip gelir. Reaktif elektrik ne demek? Kısaca bu ikinci pay. Aktif, endüktif ve kapasitif bileşenlerin bileşkesine görünür güç (VA) denir.

Endüktif Ne Demek?

Endüktif ne demek? Sözcük indüksiyon kavramıyla aynı kökü paylaşır. Gündelik dilde tümevarım yöntemini anlatmak için de kullanılır. Elektrikte ise indüksiyonla ilgili olan, bobin gibi sargılı elemanların davranışını gösteren anlamı öne çıkar. İndüktif ne demek? Aynı kavramın farklı bir yazımı. İki yazım arasında anlam farkı yok.

Bir sargıdan geçen akım çevresinde manyetik alan oluşturur. Bu alan akımdaki her değişime karşı koyar. Bir elemanın bu karşı koyma yeteneğine endüktans denir ve birimi henri (H).

Endüktif Nasıl Çalışır?

Faraday'ın indüksiyon yasasına göre bir bobinden geçen akım değiştiğinde manyetik alan da değişir ve bobinde yeni bir gerilim indüklenir. Lenz yasası bu gerilimin yönünü belirler: indüklenen gerilim, onu doğuran değişime karşı koyar. Bobin bu yüzden akımın aniden artmasına da azalmasına da direnir.

Şebeke gerilimi saniyede 50 tam salınım yaptığı için bu karşı koyma kesintisiz sürer. İdeal bir bobinde akım, gerilimi çeyrek periyot yani 90 derece geriden izler. Halk arasında endüktif direnç denen büyüklüğün teknik adı endüktif reaktans. Formülü X_L = 2πfL. Burada f frekansı, L endüktansı gösterir. 50 Hz şebekede 0,1 henrilik bir bobinin reaktansı yaklaşık 31,4 ohm.

Frekans ya da endüktans büyüdükçe reaktans da büyür. Reaktans dirençten farklı olarak ısı üretmez. Bobin enerjiyi bir çeyrek periyot boyunca manyetik alanında depolar, sonraki çeyrekte şebekeye geri verir. Endüktif enerji bu yüzden yükte harcanmayan ama hatta sürekli dolaşan bir enerji.

Endüktif Yük Ne Demek?

Endüktif yük, çalışabilmek için manyetik alana ihtiyaç duyan cihaz. Bir asenkron motor, rotoru döndürecek alanı kurmak için şebekeden mıknatıslama akımı çeker. Bu akım mil üzerinde iş yapmaz ama motor onsuz dönmez.

Gerçek endüktif yükler saf bobin gibi davranmaz. Sargı direnci ve mile aktarılan iş yüzünden akım gerilimden 90 dereceden daha az geride kalır. Aradaki açı φ ile gösterilir. Bu açının kosinüsüne güç faktörü (cos φ) denir. Boşta ya da az yüklü çalışan bir motorda güç faktörü belirgin biçimde düşer.

Güç faktörü düştükçe aynı aktif gücü taşımak için hattan daha yüksek akım geçer. Kablo, şalter ve trafo bu fazla akıma göre boyutlandırılır. Kayıplar akımın karesiyle arttığından küçük bir güç faktörü düşüşü bile hatta belirgin bir ısınmaya dönüşür.

Endüktif Yük Örnekleri

Sanayide ve konutta en sık rastlanan endüktif yükler sargı ya da manyetik çekirdek taşıyan cihazlar:

Pompa, fan, kompresör ve asansörlerdeki asenkron motorlar
Dağıtım ve güç transformatörleri
Ark kaynak makineleri
Manyetik balastlı floresan ve metal halide armatürler
Buzdolabı, derin dondurucu ve klima kompresörleri
Çamaşır ve bulaşık makinesi motorları

Bu yüklerin ortak bir özelliği de kalkış anında çektikleri yüksek akım. Bir motor ilk anlarda anma akımının birkaç katını çekebilir. Buzdolabı ya da su pompası gibi motorlu cihazları besleyecek bir 3000 watt inverter seçilirken bu kalkış payı hesaba katılır.

Ev ölçeğindeki endüktif yükler tek başına küçük görünür. Aynı anda çalışan çok sayıda motorun bulunduğu atölye, soğuk hava deposu ya da sulama tesisinde toplam reaktif güç kısa sürede ceza sınırına yaklaşır.

Endüktif Yük Sürücü Ne Demek?

Endüktif yük sürücü, kapasitif karakterli tüketimi dengelemek için şönt reaktörleri her fazda ayrı ayrı ve gerektiği oranda devreye alan elektronik anahtarlama cihazı. İçinde kontaktör yerine tristörler bulunur. Tristörlerin tetikleme anı ayarlanarak reaktörden geçen akım yüzde 0 ile yüzde 100 arasında değiştirilir.

Endüktif yük sürücü ne işe yarar? Klasik kompanzasyon panosunda reaktörler kontaktörle ya tamamen devrede ya da tamamen dışarıda kalır. Kapasitif güç iki kademenin arasına düştüğünde röle ya eksik ya da fazla dengeleme yapar. Sürücü ihtiyacı kademesiz karşılar ve fazlar arası dengesizliği her faz için ayrı ayrı giderir. Tepki süresi de kontaktörlü sisteme göre çok daha kısa.

Endüktif yük sürücüsü bağlantı şeması üç parçanın birlikte çalışmasına dayanır: ölçümü yapan reaktif güç rölesi, anahtarlamayı yapan sürücü ve gücü karşılayan reaktörler. Sürücünün beslediği eleman, piyasada endüktif yük reaktörü olarak da anılan monofaze şönt reaktör. Üretici kılavuzlarında öne çıkan bağlantı adımları şunlar:

Akım trafoları (X/5 A) panonun girişine, bütün yük ve kompanzasyon kollarından önce takılır. Sekonder uçları rölenin k-l girişlerine faz sırası korunarak bağlanır.
Rölenin gerilim ölçüm uçları L1, L2, L3 ve N baralarına bağlanır.
Sürücü her faz için ayrı bir sigortayla L1, L2 ve L3 baralarından beslenir.
Sürücünün faz çıkışları üç monofaze reaktöre gider. Reaktörlerin diğer uçları nötr barasında birleşir.
Röle ile sürücü arasına üreticinin belirttiği kontrol hattı çekilir. Reaktörlerin termik kontakları sürücüdeki termik girişlerine bağlanır.
Röle ile sürücünün faz sırası aynı olmalı. Sigortalar reaktör gücüne göre seçilir.
Terminal adları markaya göre değişir. Kurulum, yetkili bir elektrikçi tarafından üreticinin kılavuzuna göre yapılır.

Endüktif Reaktif Güç Ne Demek?

Endüktif reaktif güç, endüktif yüklerin manyetik alan kurmak için şebekeyle alıp verdiği güç. Birimi volt-amper reaktif (VAr). Tek fazlı bir devrede Q = U × I × sin φ formülüyle hesaplanır. Aynı devrenin aktif gücü P = U × I × cos φ.

Reaktif enerji, reaktif gücün zamanla çarpımı. Sayaç bu değeri kVArh cinsinden biriktirir. Elektronik sayaçlar aktif enerjiyi 1.8.0, endüktif reaktif enerjiyi 5.8.0 ve kapasitif reaktif enerjiyi 8.8.0 koduyla gösterir.

Reaktif endüktif güç tek başına değil, aktif güçle birlikte değerlendirilir. Görünür güç S = √(P² + Q²) bağıntısıyla bulunur. Aktif güç sabitken reaktif pay büyüdükçe görünür güç ve hattan geçen akım artar. Trafo ve kablolar görünür güce göre boyutlandırıldığından reaktif güç tesisin kapasitesini boşuna işgal eder.

Endüktif Enerjiye İlişkin Yasal Mevzuat

Türkiye'de reaktif enerji kuralları, EPDK'nın Dağıtım Lisansı Sahibi Tüzel Kişiler ve Görevli Tedarik Şirketlerinin Tarife Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar düzenlemesinde yer alır. Dağıtım şirketlerinin güncel bilgilendirmelerine göre bu kurallar kurulu gücü 15 kW'ı aşan kullanıcılara uygulanır. Mesken, aydınlatma ve tek fazla beslenen aboneler kapsam dışında.

Endüktif ceza sınırı kurulu güce göre iki basamaklı:

Kurulu gücü 50 kVA'nın altındaki tesislerde endüktif reaktif enerji, aynı dönemde çekilen aktif enerjinin yüzde 33'ünü geçmemeli.
Kurulu gücü 50 kVA ve üzerindeki tesislerde sınır yüzde 20.

Oranlar, dağıtım şirketinin her fatura döneminde sayaç endekslerinden hesapladığı değerlere uygulanır. Mevzuat zaman zaman güncellenir. Kapsam ve oranlar için bağlı bulunulan dağıtım şirketinin güncel duyuruları esas alınır.

Endüktif Faturayı Nasıl Etkiler?

Endüktif reaktif enerji sınırın altında kaldığı sürece faturaya ayrı bir bedel yansımaz. Sınır aşıldığında reaktif enerji bedeli kalemi devreye girer. Bu kalem aktif enerji bedelinden bağımsız hesaplanır ve toplam tutara eklenir.

Dolaylı etkiler de var. Düşük güç faktörü hattan daha çok akım geçmesi demek. Kablolarda ve trafoda ısı kaybı artar. Bu kaybın tesis içinde kalan kısmı aktif enerji olarak sayaca yazılır. Aynı trafo daha az aktif güç taşıyabildiği için yeni bir yük eklenmek istendiğinde kapasite erkenden tükenir.

Endüktif Cezası Nedir?

Endüktif ceza, endüktif reaktif enerjinin aktif enerjiye oranı mevzuattaki sınırı aştığında faturaya eklenen reaktif enerji bedelinin halk arasındaki adı. Resmî belgelerde ceza yerine bedel sözcüğü geçer.

Uygulamada en çok gözden kaçan nokta, bedelin yalnız sınırı aşan kısma değil o dönemde ölçülen endüktif reaktif enerjinin tamamına uygulanması. Oran sınırı biraz geçse bile bütün endüktif tüketim birim fiyatla çarpılır. Birim fiyat EPDK'nın onayladığı tarife tablolarında yayımlanır.

Endüktif Enerji Cezası Neden Gelir?

En temel neden kompanzasyonun hiç olmaması ya da tesisin büyümesine yetmemesi. Yeni bir motor hattı, kompresör ya da soğutma grubu eklendiğinde mevcut kondansatör gücü yetersiz kalır.

Kompanzasyonu olan tesislerde de bu bedel çıkabilir. Sık rastlanan nedenler:

Zamanla kapasitesini yitiren ya da şişen kondansatörler
Atmış sigortalar ve arızalı kontaktörler
Yanlış faza ya da ters yönde takılmış akım trafoları
Tesisin yük profiline uymayan röle ayarları
Harmonikler yüzünden hasar gören kondansatörler

Bu arızaların çoğu faturaya yansıyana kadar fark edilmez. Rölenin ekranındaki güç faktörü ve alarm kayıtları düzenli izlendiğinde sorunlar erken yakalanır.

Endüktif Enerji Cezası Nasıl Hesaplanır?

Hesap, fatura dönemi boyunca biriken iki endeksin oranına dayanır. Endüktif oran (yüzde) = endüktif reaktif enerji (kVArh) ÷ aktif enerji (kWh) × 100. Oran sınırın altındaysa bedel çıkmaz. Sınır aşılmışsa endüktif reaktif enerjinin tamamı birim fiyatla çarpılır.

Örnek olarak kurulu gücü 80 kVA olan bir atölye düşünülebilir. Atölye ayda 10 bin kWh aktif enerji çekiyor ve sayaç 2 bin 500 kVArh endüktif reaktif enerji gösteriyor. Oran yüzde 25. Tesis 50 kVA'nın üzerinde olduğu için sınır yüzde 20 ve sınır aşılmış durumda. Bedel, 2 bin 500 kVArh ile birim fiyatın çarpımı.

Aynı atölye reaktif tüketimini bin 900 kVArh'e indirse oran yüzde 19'a düşer ve bu kalem sıfırlanır. Küçük bir oran farkı, faturada tam bir bedel ile hiç bedel olmaması arasındaki farka denk gelir.

Endüktif Enerji Cezası Nasıl Önlenir?

Endüktif yük düşürme, tesise yükün karşısında kapasitif güç eklenerek yapılır. Kompanzasyon panosundaki kondansatör kademeleri reaktif güç rölesinin kararıyla devreye girer. Motorların ihtiyaç duyduğu reaktif güç böylece şebeke yerine tesis içinde karşılanır.

Kalıcı sonuç için birkaç uygulama birlikte yürütülür:

Kondansatör gücünün tesisin yük profiline göre hesaplanması
Rölenin hedef güç faktörü ve kademe ayarlarının yapılması
Kondansatör, kontaktör ve sigortaların düzenli ölçülmesi
Harmonik yoğun tesislerde filtreli kompanzasyon kullanılması
Büyük motorlara yerinde, motora özel kondansatör bağlanması

Kondansatör gücü ihtiyacın üzerine çıkarıldığında bu kez kapasitif taraf sorun olur. Aşırı büyütülmüş kompanzasyon kapasitif ceza doğurur. Hedef, güç faktörünü bire yakın ama kapasitife geçmeyecek biçimde tutmak.

Kapasitif Ne Demek?

Kapasitif ne demek? Sözcük kapasite yani sığa kavramından gelir. Kondansatör gibi elektrik yükü depolayabilen elemanların davranışını anlatır. Kondansatör, aralarında yalıtkan bulunan iki iletken levhadan oluşur. Levhalar arasına gerilim uygulandığında elektrik alanı kurulur ve enerji bu alanda depolanır.

Kapasitansın birimi farad (F). Kompanzasyonda kullanılan kondansatörlerin değerleri mikrofarad düzeyinde. Bir cihaz için kapasitif sıfatı, bu depolama davranışı baskın olduğunda kullanılır.

Kapasitif Nasıl Çalışır?

Kondansatör, üzerindeki gerilim değişirken akım çeker. Gerilim yükselirken levhalar dolar, düşerken boşalır. Akım en büyük değerine gerilimin en hızlı değiştiği anda, yani sıfırdan geçerken ulaşır. İdeal bir kondansatörde akım bu yüzden gerilimden 90 derece önde yürür.

Kapasitif reaktans X_C = 1 ÷ (2πfC) formülüyle bulunur. Endüktif reaktans ve kapasitif reaktans frekansa ters yönde tepki verir. Frekans yükseldikçe bobinin reaktansı artar, kondansatörünki azalır. 50 Hz şebekede 100 mikrofaradlık bir kondansatörün reaktansı yaklaşık 31,8 ohm.

Aynı devredeki bobin ve kondansatör birbirinin reaktif gücünü karşılar. Bobin enerjiyi manyetik alanına alırken kondansatör kendi alanındakini bırakır. Kompanzasyonun temel fikri bu karşılıklı alışverişe dayanır.

Kapasitif Yük Ne Demek?

Kapasitif yük, çektiği akımı gerilimin önüne taşıyan yük. Saf kapasitif bir cihaza günlük kullanımda pek rastlanmaz. Kapasitif davranış çoğunlukla elektronik güç kaynaklarının girişindeki filtre kondansatörlerinden, kablo kapasitansından ya da ihtiyaçtan fazla kondansatörden gelir.

Aydınlatma ve bilişim altyapısı yoğun binalarda bu etki gece ve hafta sonu belirginleşir. Motorlar durduğunda endüktif tüketim azalır. Elektronik cihazların küçük ama sürekli kapasitif etkisi o saatlerde tek başına kalır.

Kapasitif Yük Örnekleri

Kapasitif karakter gösteren başlıca yükler şunlar:

LED armatürler ve LED sürücüleri
Kesintisiz güç kaynakları (UPS)
Bilgisayar, sunucu ve veri merkezi güç kaynakları
Uzun yeraltı enerji kabloları
Yüke göre fazla kalan kompanzasyon kondansatörleri

Elektronik cihazlarda şebeke gerilimi önce bir redresör katında doğru akıma çevrilir. Bu katın önündeki EMI filtre kondansatörleri ve güç faktörü düzeltme devreleri, cihaz az yüklü çalışırken toplam akımın içinde kapasitif bir pay oluşturur.

Yeraltı kablolarında iletken ile kılıf arasındaki yalıtım uzun bir kondansatör gibi davranır. Orta gerilimde birkaç kilometrelik kablo, yük çekilmeyen saatlerde kayda değer bir kapasitif güç üretir.

Kapasitif Yük Sürücü Ne Demek?

Kapasitif yük sürücü, kondansatör kademelerini mekanik kontaktör yerine tristörle devreye alan anahtarlama modülü için kullanılan bir ad. İngilizcedeki karşılığı thyristor switched capacitor (TSC). Piyasada statik kontaktör ya da tristör modülü adlarıyla da bulunur.

Tristörlü anahtarlama, kondansatörü gerilimin uygun anında bağlar. Kontaktörle devreye almada görülen ani akım darbesi böylece büyük ölçüde önlenir. Kademe milisaniyeler içinde girip çıkabildiği için kaynak makinesi, pres ya da vinç gibi yükü hızla değişen tesislerde tercih edilir.

Endüktif yük sürücüden farkı, dengelenen gücün yönünde. Endüktif yük sürücü reaktör sürerek kapasitif fazlalığı alır. Kapasitif yük sürücü ise kondansatör sürerek endüktif ihtiyacı karşılar. Sürücülü reaktif güç röleleri iki tür modülü birlikte yönetebilir.

Kapasitif Reaktif Güç Ne Demek?

Kapasitif reaktif güç, kondansatörlerin ve kapasitif karakterli yüklerin elektrik alanı kurmak için şebekeyle alıp verdiği güç. Birimi yine VAr. Kapasitif güç işaret bakımından endüktif gücün tersi kabul edilir. Güç hesaplarında endüktif reaktif güç pozitif, kapasitif reaktif güç negatif yazılır.

Reaktif kapasitif enerji sayaçta 8.8.0 koduyla ayrı biriktirilir. Bir tesis aynı dönemde hem endüktif hem kapasitif reaktif enerji çekebilir. Gündüz motorlar çalışırken endüktif, gece kondansatörler devrede kaldığında kapasitif tüketim oluşur. İki değer faturada birbirini götürmez.

Kapasitif Enerjiye İlişkin Yasal Mevzuat

Kapasitif reaktif enerji de aynı düzenlemeye tabi ve kapsam endüktif taraftakiyle aynı. Sınırlar daha dar tutulur:

Kurulu gücü 50 kVA'nın altındaki tesislerde kapasitif reaktif enerji, aktif enerjinin yüzde 20'sini geçmemeli.
Kurulu gücü 50 kVA ve üzerindeki tesislerde sınır yüzde 15.

Dağıtım şebekesinde kapasitif akım, özellikle hafif yük saatlerinde gerilimi yükselten bir etki yaratır. Bu nedenle kapasitif fazlalık şebeke işletmecisi açısından da istenmeyen bir durum.

Kapasitif Faturayı Nasıl Etkiler?

Kapasitif tüketim, tesisin şebekeyle kapasitif yönde reaktif enerji alışverişi yapması anlamına gelir ve sayaçta ayrı bir endeks olarak birikir. Oran sınırın altındayken faturaya bir yansıması olmaz. Sınır aşıldığında endüktif taraftaki mantıkla bedel çıkar.

Kapasitif fazlalık tesis içinde de iz bırakır. Gerilim yükselir, hassas elektronik cihazların ve lambaların ömrü kısalabilir. Gerilim dalgalanması görülen hatlarda bir regülatör geçici bir önlem olur ama kalıcı çözüm kompanzasyonun yeniden ayarlanması.

Kapasitif Enerji Cezası Nedir?

Kapasitif ceza, kapasitif reaktif enerjinin aktif enerjiye oranı sınırı aştığında faturaya eklenen reaktif enerji bedeli. Endüktif taraftaki bedelle aynı fatura kalemine yazılır.

Bu bedelin ayırt edici yanı, çoğunlukla kompanzasyonu olan tesislere gelmesi. Endüktif bedelden kurtulmak için büyütülen kondansatör grupları, yükün azaldığı saatlerde tesisin karakterini kapasitife çevirir.

Kapasitif Enerji Cezası Neden Gelir?

En yaygın neden aşırı kompanzasyon. Aşırı kompanzasyon zararları yalnız faturayla sınırlı değil. Şebekeye verilen kapasitif akım gerilimi yükseltir, kondansatörler gereksiz yere yıpranır ve harmoniklerle rezonans riski büyür.

Kapasitif fazlalığı doğuran başlıca durumlar:

Röle kontrolü dışında, sürekli devrede bırakılan sabit kondansatörler
Kontaktörü yapışıp devreden çıkamayan kademeler
Motorların durduğu gece, hafta sonu ve tatil saatleri
LED aydınlatma, UPS ve sunucu yükünün baskın olduğu binalar
Uzun yeraltı kablosuyla beslenen tesisler

Güneş enerjisi santrali bulunan tesislerde gündüz aktif enerjinin bir kısmı yerinde karşılanır. Şebekeden çekilen aktif enerji azaldığında aynı kalan reaktif tüketimin orana etkisi büyür.

Kapasitif Enerji Cezası Nasıl Hesaplanır?

Formül endüktif taraftakiyle aynı. Kapasitif oran (yüzde) = kapasitif reaktif enerji (kVArh) ÷ aktif enerji (kWh) × 100. Sınır aşılırsa kapasitif reaktif enerjinin tamamı birim fiyatla çarpılır.

Kurulu gücü 120 kVA olan bir ofis binası ayda 20 bin kWh aktif enerji çekiyor ve sayaç 3 bin 600 kVArh kapasitif reaktif enerji gösteriyor. Oran yüzde 18. Sınır yüzde 15 olduğu için 3 bin 600 kVArh'in tamamı bedele girer.

Aynı binada endüktif oran sınırın altında kalsa bile kapasitif bedel ayrıca ödenir. İki yönün sınırları birbirinden bağımsız denetlenir.

Kapasitif Enerji Cezası Nasıl Önlenir?

İlk adım kapasitif fazlalığın kaynağını bulmak. Sabit bağlı kondansatörler kaldırılır ya da röle kontrolüne alınır. Yapışan kontaktörler değiştirilir. Röle ayarları ve kademe güçleri tesisin gece yük profiline göre gözden geçirilir.

Kalan kapasitif etki elektronik yüklerden ya da kablolardan geliyorsa şönt reaktör kullanılır. Şönt reaktör, şebekeye paralel bağlanan ve endüktif reaktif güç çeken bir bobin. Monofaze ve trifaze tipleri var. Şönt reaktör bağlantısı kontaktör ve sigorta üzerinden yapılır. Reaktörler az miktarda aktif enerji de harcadığından röle, ihtiyaç kalmadığında onları devreden çıkarır. Kapasitif güç sık değişiyorsa reaktörler endüktif yük sürücüsüyle kademesiz sürülür.

OG şönt reaktör, orta gerilim tarafına bağlanan daha büyük bir reaktör. Uzun orta gerilim kablolarının ve hafif yüklü trafo merkezlerinin ürettiği kapasitif güç alçak gerilim panosundan dengelenemediğinde bu çözüme başvurulur. Boyutlandırmada tesis ölçümleri ve dağıtım şirketinin bağlantı koşulları birlikte değerlendirilir.

Endüktif ile Kapasitif Gücün Farkı

Endüktif ve kapasitif güç aynı büyüklüğün iki zıt yönü. İkisi de iş yapmayan reaktif güç taşır ama akımı gerilime göre ters tarafa kaydırır. Temel farklar tabloda:

Özellik	Endüktif	Kapasitif
Enerjiyi depoladığı alan	Manyetik alan	Elektrik alanı
Temel eleman	Bobin, sargı	Kondansatör
Akımın gerilime göre konumu	Geride (idealde 90 derece)	İleride (idealde 90 derece)
Reaktans formülü	X_L = 2πfL	X_C = 1 ÷ (2πfC)
Frekans artınca reaktans	Artar	Azalır
Tipik yükler	Motor, trafo, kaynak makinesi	LED sürücü, UPS, uzun kablo, kondansatör
Sayaç endeksi	5.8.0	8.8.0
Sınır (50 kVA altı)	Yüzde 33	Yüzde 20
Sınır (50 kVA ve üzeri)	Yüzde 20	Yüzde 15
Dengeleyen eleman	Kondansatör	Şönt reaktör

İki güç birbirini karşılar. Aynı baraya bağlı 40 kVAr endüktif ve 30 kVAr kapasitif yük, şebekeden yalnız 10 kVAr endüktif güç çeker. Kompanzasyon hesabı bu toplamaya dayanır.

Kompanzasyon Nedir?

Kompanzasyon, tesisin ihtiyaç duyduğu reaktif gücün şebekeden çekilmek yerine yük tarafında karşılanması. Endüktif ağırlıklı tesislerde kondansatör, kapasitif ağırlıklı tesislerde şönt reaktör kullanılır. Amaç güç faktörünü bire yaklaştırmak ve reaktif oranları sınırın altında tutmak.

Uygulamada üç yöntem öne çıkar:

Bireysel kompanzasyon: Kondansatör doğrudan büyük bir motorun ya da trafonun uçlarına bağlanır.
Grup kompanzasyonu: Aynı tali panodan beslenen bir makine grubu ortak bir kondansatörle dengelenir.
Merkezi kompanzasyon: Ana panodaki röle, kondansatör ve reaktör kademelerini toplam ihtiyaca göre yönetir.

Merkezi sistemler kontaktörlü ya da tristörlü olabilir. Yükü hızla değişen tesislerde endüktif ve kapasitif sürücülerle kurulan SVC tipi panolar daha hassas sonuç verir. Seçilen yöntem ne olursa olsun panonun periyodik bakımı ve rölenin güncel yük profiline göre ayarlanması, bedelsiz bir faturanın ön koşulu.